نشست سخنگویی با اصحاب رسانه‌های داخلی و خارجی (یکشنبه 12 مهر 1405)
نشست سخنگویی وزارت امور خارجه در سال جاری، روز یکشنبه 12 مهر ماه 1405 ، با حضور نمایندگان بیش از 50 رسانه داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی برگزار شد. خبرنگاران رسانه‌هایی همچون، راشاتودی، TRTو آناتولی ترکیه، فونیکس چین، CGTN، cctv، المیادین، المنار ، العالم، ایرنا، ایسنا، صداوسیما، فارس، دانشجو، تسنیم، مهر، پرس تی وی، اصلاحات نیوز و شماری دیگر از رسانه‌های معتبر در این نشست حضور داشتند.
در این نشست، آخرین تحولات سیاست خارجی، روند مذاکرات، موضوعات مهم منطقه‌ای و بین‌المللی و نیز مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال مهم‌ترین تحولات روز، محور پرسش‌های خبرنگاران بود و سخنگوی وزارت امور خارجه ضمن پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده، دیدگاه‌ها و مواضع رسمی‌کشور را تبیین کرد.
بسم‌الله الرحمن الرحیم
امروز دقیقاً دومین سال از مسئولیت بنده به‌عنوان سخنگوی دستگاه دیپلماسی است. جا دارد از همه دوستان به خاطر همراهی و همکاری در این دو سال تشکر کنم. از صداوسیما به‌طور خاص به خاطر پوشش منظم برنامه‌ها تشکر می‌کنم؛ همچنین از شما خبرنگاران محترم، تصویربرداران و عکاسان تشکر می‌کنم.
دو سه هفته‌ای که گذشت، دو سه هفته پرخبری بود و هم پرمناسبت. هفته دفاع مقدس را پشت سر گذاشتیم؛ هفته‌ای که برای ما ایرانی‌ها یادآور یک برهه تاریخی بسیار درخشان از مجاهدت و دفاع حماسی ایرانیان از کیان ایران بود. به همه شهدا، جانبازان و آزادگان دفاع مقدس‌مان درود می‌فرستیم. دفاع مقدس برای ما پشتوانه‌ای است که در لحظه‌لحظه عمرمان به‌عنوان یک ایرانی به آن نیاز داریم، به‌ویژه در شرایط کنونی که ما با عداوت و کین‌جویی دشمنان مواجهیم.
اجازه بفرمایید از این فرصت استفاده کنم و به ورزشکاران و قهرمانان ایرانی در بازی‌های آسیایی، به‌ویژه زنان و دختران ایرانی که واقعاً درخشیدند و مدال‌های متنوعی گرفتند، تبریک بگویم. ارزش کار ورزشکاران ما، به‌ویژه بانوان ورزشکار، فقط گرفتن مدال نیست، بلکه این خود نشانه‌ای است از خودباوری و نشانه‌ای است از رشد و پیشرفت زنان ما در زمینه‌های مختلف، از جمله در حوزه ورزش.
نهایتاً، نکته‌ای که در مقدمه باید به آن اشاره کنم، مهم‌ترین رویداد بین‌المللی بود که در هفته گذشته انجام شد؛ هشتاد و یکمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد که خب، خبرهایش را حتماً پیگیری کردید. از جمهوری اسلامی ایران هم هیئتی در سطح رئیس‌جمهور محترم شرکت کرد؛ هیئتی کم‌تعداد ولی بسیار پربازده.
برای ما بسیار مهم بود که از این فرصت استفاده کنیم برای رساندن صدای منطق، اقتدار و مظلومیت ایران به دنیا و تصور می‌کنم یکی از موفق‌ترین حضورهای ایران در مجامع بین‌المللی را در هفته گذشته تجربه کردیم. نشست‌های مختلفی که وزیر محترم امور خارجه و رئیس‌جمهور محترم با همتایانشان داشتند، همچنین نشست‌ها با اندیشکده‌ها و اهالی رسانه، بسیار مفید و گویا بود از حیث تبیین مواضع ایران و نشان دادن منطق و مواضع ایران در رابطه با موضوعات مختلفی که منطقه و جهان درگیر آن است.
سؤال اول:
با توجه به حضور نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی در امارات و اینکه بیانیه وزارت امور خارجه این حضور را فتنه‌انگیز توصیف کرده است و همچنین با توجه به مطالبه افکار عمومی‌برای مهار فتنه‌انگیزی رژیم صهیونیستی در منطقه، می‌خواستم بدانم که دستگاه سیاست خارجی ما در این خصوص چه اقدامات و هشدارهایی خطاب به مجموعه این کشورهای همسایه ما دارد؟ همچنین اشاره شد که آقای عراقچی، در دیدار با سفرا و کاردارها، دیدارهای مختلفی با همتایان خود از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس داشتند و در این خصوص مواضع مختلفی را بیان کردند.
پاسخ سؤال اول:
خیلی کوتاه بخواهم عرض کنم، توصیه ما به همه کشورهای همسایه این است که حق همسایگی را به جا آورند. ما به اصل حسن همجواری پایبند هستیم و متقابلاً انتظار داریم که کشورهای همسایه این اصل را رعایت کنند. اجازه ندهند که امکانات و قلمروشان مورد سوءاستفاده طرف‌هایی قرار بگیرد که نشان دادند در عمل هیچ ارزشی برای امنیت و رفاه کشورهای منطقه قائل نیستند.
ما گله‌مندی‌مان را خیلی سریع و واضح به کشورهای منطقه، به‌ویژه کشورهایی که در جریان تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، خاک و امکاناتشان را در اختیار آنها قرار دادند، اعلام کردیم. این مطالبه‌ای است که ما از هر فرصتی استفاده می‌کنیم و آن را بیان می‌کنیم. مسئولیت بین‌المللی آنها را به خاطر مشارکت در اقدامات تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی گوشزد می‌کنیم.
در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، با تقریباً همه کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس دیدار شد و گفت‌وگوهای خوبی انجام شد. جا دارد اینجا به یک مورد که به نظرم مهم بود اشاره کنم؛ آزادی تعدادی از هموطنانمان که دیشب انجام شد، برای ما ارزشمند است. جا دارد از مقامات اماراتی به خاطر همکاری در این زمینه تشکر کنیم. این یکی از موضوعاتی بود که در حاشیه اجلاس مجمع عمومی‌با طرف اماراتی مطرح شد. امیدواریم بقیه ایرانیانی هم که در بند هستند، هرچه سریع‌تر آزاد شوند.
اما باز تأکید می‌کنم که موضوع سوءاستفاده رژیم صهیونیستی از امکانات کشورهای منطقه برای ناامن‌سازی منطقه و برای تعرض نظامی علیه ایران، موضوعی است که حتماً باید مورد توجه ویژه کشورهای منطقه قرار بگیرد. نباید به هیچ عنوان اجازه بدهند که امکاناتشان مورد استفاده رژیم صهیونیستی و آمریکا قرار بگیرد و این یک مطالبه حقوقی بین‌المللی و توقعی است که به عنوان یک کشور همسایه از همه کشورهای همسایه‌مان داریم.
سؤال دوم:
یکی از رسانه‌های آمریکایی امروز ادعا کرده است که دو عضو هیئت ایرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، روز شنبه از آمریکا اخراج شدند. آیا چنین خبری درست است؟ تأیید می‌کنید؟ و اگر درست نیست، چرا آمریکا درباره حضور، سفر و رفت‌وآمد هیئت دیپلماتیک ایران به نیویورک و سازمان ملل متحد تا این اندازه طرح و سناریو می‌سازد و منتشر می‌کند؟
پاسخ سؤال دوم:
به نظرم دنبال دستاوردسازی با دروغ هستند. آنچه ادعا کردند، کذب محض است. سفر ما، هم ورودمان به آمریکا و هم خروجمان، از ابتدا اطلاع‌رسانی می‌شود. مشخص بود هم هیئت وزیر محترم در چه تاریخی نیویورک را ترک می‌کنند. در مورد دو نفر دیگری هم که اشاره کردند، یکی از دیپلمات‌های ما قرار بود چند روز دیگر برای انجام وظایفش در نیویورک بماند. به خاطر فشارهایی که وارد کردند، بله، آن دیپلمات نیویورک را ترک کرد؛ اما در سایر موارد، طبق برنامه‌ریزی که از قبل انجام شده بود، نیویورک را ترک کردیم.
ولی ببینید، این خودش اعتراف به نقض تعهدات توسط دولت میزبان است. اصلاً افتخاری ندارد که آمریکا جار بزند در مورد نقض عهد و ناپایبندی به تعهداتش به‌عنوان دولت میزبان. صرفاً ثابت می‌کنند که میزبان شایسته‌ای برای سازمان ملل متحد نیستند.
اما نکته‌ای که مهم است، این است که گویا آمریکا بعد از اینکه موفق نشد در ممانعت از شرکت هیئت ایرانی در سازمان ملل متحد و نتوانست برنامه خودش را برای القای انزوای ایران اجرا بکند، به چنین خبرسازی‌های بسیار سخیفی روی آورده است که به نظرم خیلی ارزش پردازش هم ندارد.
سؤال سوم:
آقای رئیس‌جمهور در یکی از مصاحبه‌هایشان در حاشیه حضورشان در مجمع عمومی‌به وجود یک کمیته شش‌نفره برای تصمیم‌گیری در شورای عالی امنیت ملی اشاره کردند. ممنون می‌شوم اگر مقداری جزئیات بیشتر در این مورد بفرمایید که این هیئت شش‌نفره چه کسانی هستند، سازوکارشان به چه صورت بوده و چگونه تصمیم‌گیری می‌کنند؟
پاسخ سؤال سوم:
این کمیته شش‌نفره بخشی از شورای عالی امنیت ملی است که از چند ماه قبل، مسئولیت بررسی و رسیدگی متمرکز به موضوعات مرتبط با مذاکرات را بر عهده دارد. من می‌توانم خدمت شما عرض کنم که وزیر محترم امور خارجه هم یکی از اعضای این کمیته شش‌نفره هستند که، همان‌طور که گفتم، زیر نظر شورای عالی امنیت ملی فعالیت می‌کند.
سؤال چهارم:
رئیس محترم جمهور در جریان سفری که به نیویورک داشتند، با مقامات کشورهای مختلف دیدار کردند و یکی از دیدارهای مهمشان، دیدار با نخست‌وزیر لبنان بود. من می‌خواستم اگر امکان داشته باشد، با توجه به چالش‌هایی که در روابط ایران و لبنان وجود دارد، در مورد این دیدار توضیح بفرمایید و یک خبری هم در همین چارچوب بیرون آمد که گویی لبنان درخواست‌هایی در ارتباط با سفیر ایران در لبنان داشتند و اینکه سفیر ایران تغییر کند. من می‌خواستم در این ارتباط هم صحبت بفرمایید. آیا چنین درخواستی مطرح شده، پیشنهادی در این ارتباط بوده یا نه؟
پاسخ سؤال چهارم:
بله، دیدار خوبی برگزار شد بین رئیس‌جمهور محترم و همتای لبنانی( نخست‌وزیر لبنان). در مورد موضوع سفیر ایران در بیروت قبلاً هم ما توضیح دادیم. سفیر ایران اگرمانش را از قبل از مقام‌های لبنانی دریافت کرده بود. در این جلسه هم یکی از موضوعاتی که بحث شد، همین روابط دیپلماتیک ایران و موضوع سفارت بود. مواضع‌مون رو بیان کردیم. اون چیزی که مسلم هست، در خود لبنان هم اجماع نظر در مورد این موضوع وجود نداره، ولی به هر حال آنچه که برای ما مهم است، این است که سعی بکنیم سوءتفاهم‌هایی که احیاناً به وجود آمده در مورد این موضوع را با گفت‌وگو با مقام‌های لبنانی حل بکنیم.
سؤال پنجم:
بعد از سفر نیویورک، شاهد بودیم که خانم مهاجرانی، سخنگوی دولت، گفتند که پیشنهاد آمریکا، یا بهتر بگوییم پاسخ آمریکا به طرح هفت‌روزه ایران، به آقای عراقچی و آقای قالیباف ارائه شد. مقامات دیگر کشورمان هم اعلام کردند که پیشنهادهایی از طرف میانجی‌ها به تهران ارائه می‌شود. برخی خبرگزاری‌های غربی مطالبی منتشر کردند مبنی بر اینکه به بن‌بست رسیده و مواضع ایران و آمریکا همسو نبوده است. برخی دیگر گفتند که پاسخ آمریکا در راستای همان طرح هفت‌روزه ایران بوده است. مشخصاً پاسخ آمریکا شامل چه جزئیاتی می‌شود و آیا ایران پاسخی برای پاسخ آمریکا دارد یا خیر؟
پاسخ سؤال پنجم:
مواضع ما در همان توقف کوتاهی که در دوحه، در مسیر برگشت، داشتیم، به میانجی منعکس شد. پیشنهادهایی که آمریکایی‌ها داشتند، کمابیش در راستای مواضع قبلی‌شان است و مشخصاً راجع به مباحث هسته‌ای است. ما صراحتاً اعلام کردیم که تمرکز ما در این مرحله بر موضوع تنگه هرمز است. امن‌سازی تنگه هرمز یا بازگرداندن امنیت به این آبراه، مستلزم اتخاذ گام‌های مشخص از سوی طرف آمریکایی است. بارها هم در مورد آن صحبت شده؛ از جمله توقف اخلال در دریانوردی تجاری ایران، توقف تحریم‌ها و سایر اقدامات مداخله‌جویانه؛ همه آن چیزهایی که خیلی صریح قبلاً در چارچوب تفاهم ۲۸ خرداد درج شده بود، به اضافه مواردی که قاعدتاً در این چند ماه اخیر اضافه شده است. تحریم‌هایی که آمریکا در این مدت اعمال کرده، حتماً باید رفع شود.
ملاحظاتی که آمریکایی‌ها داشتند و از طرف میانجی قطری به ما منتقل شد، در همان نشست با ملاحظات ما متقابلاً پاسخ داده شد. در رابطه با برخی جزئیات، ما بررسی‌های لازم را انجام می‌دهیم و نکات تکمیلی‌مان را هم به طرف مقابل منعکس خواهیم کرد.
سؤال ششم:
در تکمیل سؤال همکارمان، برخی منابع مدعی شدند که ایران در پیشنهاد خودش که به‌واسطه قطر به آمریکا منتقل شده، موضوع بازرسی بازرسان آژانس را در ازای کاهش تحریم‌های اقتصادی مطرح کرده است.
اساساً این موضوع را تأیید می‌کنید یا نه؟ و اینکه ایران در صورت تحقق چه شروطی اجازه بازرسی بازرسان آژانس را از سایت‌های هسته‌ای صادر می‌کند؟
پاسخ سؤال ششم:
پاسخ خیلی کوتاه به سؤال شما: خیر، اصلاً چنین بحثی مطرح نشده است. در رابطه با نکته‌ای که اشاره کردید، ما‌به‌ازای بحث تحریم و بحث هسته‌ای، اساساً ما وارد موضوع هسته‌ای نشدیم. وظیفه ما این بود که شروط خود را ابلاغ کنیم. این شروط را در قالب یک طرحی که موسوم شد به «طرح هفت‌روزه» به میانجی‌ها منعکس کردیم و آنها هم قاعدتاً کارشان را در انتقال آن به طرف آمریکایی انجام دادند.
سؤال هفتم:
طی مدت اخیر شاهد رویکردی از سوی دولت انگلیس در قبال ایران هستیم. اخیراً نیز یک‌سری اتهامات علیه ایران از سوی دولت انگلیس مطرح شد، از جمله در قضیه فرفورد. همچنین شاهد اظهاراتی بودیم که وزیر دفاع انگلیس دیروز مطرح کرد و ایران را دارای نیات خصمانه خواند و اینکه تهدیدی برای انگلیس و متحدانش است. می‌خواستم پاسخ و واکنش ایران را در این خصوص داشته باشیم. البته در این مدت شاهد احضار سفیر انگلیس نیز بودیم.
پاسخ سؤال هفتم:
بله، روز پنجشنبه سفیر انگلیس احضار شد و مراتب اعتراض رسمی ایران ابلاغ گردید. موضع‌گیری‌های انگلیس در رابطه با جمهوری اسلامی ایران کاملاً فرار رو به جلو است، به خاطر اینکه می‌دانند ایران مسئولیت بین‌المللی انگلیس را به خاطر مشارکت و همدستی در تجاوز نظامی علیه ایران مطالبه کرده و مطالبه خواهد کرد. اینکه انگلیس مستقیماً از طریق در اختیار گذاشتن پایگاه‌های نظامی‌اش برای تجاوز نظامی علیه ایران، در این جنگ غیرقانونی مشارکت داشته، فکر می‌کنم کسی تردید ندارد. اعترافات دبیرکل ناتو مبنی بر اینکه در جریان تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی از پایگاه‌های واقع در اروپا استفاده شد، باز اعتراف صریحی است. در این موارد، دولت انگلیس باید پاسخگو باشد.
دولت انگلیس نمی‌تواند با ادعاهای ساختگی و کذب علیه ایران از مسئولیت خودش فرار کند. اینکه ایران را به عنوان تهدید یا دارای نیات خصمانه معرفی کنند، به هیچ عنوان نمی‌تواند این واقعیت را کنار بزند که انگلیس عملاً در اقدام خصمانه علیه ایران مشارکت داشته‌اند. بنابراین، این ادعاها هم کذب محض و هم نوعی فرافکنی و گریز از مسئولیت بین‌المللی دولت انگلیس به خاطر همدستی در ارتکاب جنایت تجاوز علیه ایران است.
سؤال هشتم:
گفته شده است آقای رئیس‌جمهور در روزهای آینده سفر دوره‌ای و دیپلماتیک خودشان را به کشورهای حوزه آسیای میانه انجام خواهند داد. آیا وزارت خارجه این سفر دیپلماتیک را تأیید می‌کند یا خیر؟ در صورت تأیید، محورهای سفر آقای رئیس‌جمهور را هم اعلام بفرمایید.
پاسخ سوال هشتم:
نزدیک‌ترین رویداد دیپلماتیک ما در روزهای آینده، سفر آقای رئیس‌جمهور به شهر آوازه در ترکمنستان است برای شرکت در دو رویداد؛ یکی هفدهمین کنفرانس دولت‌های عضو کنوانسیون تنوع زیستی که در سطح سران خواهد بود و دوم، که فکر می‌کنم پنجشنبه آینده برگزار خواهد شد، شرکت در اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع یا CIS خواهد بود.
آقای رئیس‌جمهور به‌عنوان مهمان ویژه قرار است در این نشست شرکت بکنند و هفته‌های بعد هم احتمالاً نشست‌هایی خواهد بود که قاعدتاً دفتر ریاست‌جمهوری اطلاع‌رسانی خواهند کرد.
سؤال نهم:
ایران خروج نیروهای آمریکایی از عراق را چگونه ارزیابی می‌کند و این تحول چه تأثیری بر حاکمیت عراق و ترتیبات امنیتی منطقه خواهد داشت؟
پاسخ سؤال نهم:
به نظر ما، این یک اتفاق بسیار مهم و مبارک از جهت تحکیم سیادت و حاکمیت ملی عراق است و از سوی دیگر، نشانگر شکست آمریکا بعد از ۲۳ سال اشغال یک کشور است. تبعات آن را شما در این دو دهه دیدید؛ جنایاتی که در جریان اشغال عراق توسط آمریکا و متحدینش صورت گرفت. ما هیچ‌وقت جنایت زندان ابوغریب را، برای نمونه، فراموش نخواهیم کرد.
جنایات داعش و تروریسم تکفیری یکی از محصولات اشغال عراق بود، به خاطر اینکه اشغال خارجی بسترساز خشونت، تفرقه و ناامنی در کشورها می‌شود و قاعدتاً تروریسم یکی از بزرگ‌ترین بهره‌برداران از اشغال و مداخله خارجی است.
ما امیدواریم که این گام مهم منجر به تقویت هرچه بیشتر روابط دو کشور و همچنین صیانت از حاکمیت ملی و استقلال عراق شود که برای هر کشوری در منطقه بسیار مهم است.
سؤال دهم:
ترامپ تقصیر در عدم پیشرفت مذاکره با ایران را به این نسبت داده که اساساً نمی‌داند طرف مذاکره‌اش در داخل ایران چه کسی است و باید با چه کسی صحبت کند. با توجه به اینکه شما عضو تیم مذاکره‌کننده هستید، این ادعا و پافشاری ترامپ و تکرار این صحبتش را چطور ارزیابی می‌فرمایید؟
پاسخ سؤال دهم:
این ادعا هیچ مبنایی ندارد. شما هیچ کشوری را به انسجام و نظم در تصمیم‌گیری به اندازه ایران پیدا نمی‌کنید.
آمریکایی‌ها به‌خوبی می‌دانند که طرفشان در ایران کیست؛ به‌خوبی می‌دانند که چگونه در جمهوری اسلامی ایران تصمیم‌گیری صورت می‌گیرد. مشکل اتفاقاً برعکس است؛ مشکل در نوسان‌گویی و پریشان‌گویی مقام‌های آمریکایی است؛ جناح‌های مختلفی که در آمریکا حضور دارند و خیلی وقت‌ها نقش‌های همدیگر را خنثی می‌کنند؛ موضع‌گیری‌های بسیار متناقض؛ تغییرات مکرر در خواسته‌ها و مواضع. این یک معضل اساسی است. این را فقط ما نمی گویم، همه کشورهایی که به نوعی در تعامل با آمریکا هستند، از این وضعیت گلایه می‌کنند. بنابراین این نوع اظهارنظرها را بیشتر به حساب فرافکنی بگذارید و بیان آفاتی که سامانه حکمرانی آمریکا خودش با آن درگیر هست.
سؤال یازدهم:
با توجه به افزایش درگیری‌های منطقه‌ای و تهدیدات آمریکا و همین‌طور فشارهایی که تهران از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی احساس می‌کند، آیا وزارت امور خارجه قصد دارد از طرح مجلس برای خروج احتمالی از ان‌پی‌تی به‌عنوان اهرمی دیپلماتیک برای مقابله با فشارهای غرب استفاده کند؟ موضع وزارت محترم امور خارجه در این خصوص را بفرمایید.
پاسخ سؤال یازدهم:
این بحث در محافل سیاسی و نخبگی ایران خیلی جدی است. ایران به‌عنوان عضو ان‌پی‌تی از ۱۹۷۰ تا الان، به‌عنوان طرفی که کاملاً به تعهداتش پایبند بوده، به بدترین وجه مورد تعرض نظامی قرار گرفته، دانشمندانش ترور شدند و تأسیسات هسته‌ای‌اش مورد حمله قرار گرفته است و این یک سؤال جدی است. اگر قرار است کشوری در معاهده منع اشاعه حضور داشته باشد، باید بتواند از مزایای آن استفاده کند، از حقوق خودش بهره‌مند باشد، نه اینکه برعکس، مدام در معرض فشار، تهدید و حمله نظامی‌باشد. این یک سؤال جدی است.
قاعدتاً وزارت امور خارجه هم تابع تصمیم نهادهای ذی‌صلاح کشور است، اما فعلاً ما عضو معاهده منع اشاعه هستیم و مادامی‌که در این معاهده عضویت داریم، قاعدتاً به تعهدات خودمان هم آگاه هستیم.
سؤال دوازدهم:
دیروز عراق اعلام کرده که یکی از بزرگ‌ترین نفتکش‌هایش از تنگه هرمز عبور کرده است. رئیس‌جمهور الجزایر هم در خصوص روابط خوب کشورش با جمهوری اسلامی ایران صحبت کرده و اعلام کرده که کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های الجزایر به‌راحتی از تنگه هرمز عبور می‌کنند. آیا این مجوزهایی که توسط جمهوری اسلامی صادر می‌شود شامل بقیه کشورهای دوست ایران در منطقه هم خواهد شد یا خیر؟ و سؤال دوم، آیا فکر می‌کنید که ابتکار هفت‌بندی ایران را می‌توان آخرین فرصت دیپلماسی، در واقع، قبل از رویارویی مجدد نظامی‌با ایالات متحده دانست؟
پاسخ سؤال دوازدهم:
سؤال اصلی این است که ما چه اقدامی انجام بدهیم که تنگه هرمز و کل منطقه خلیج فارس و دریای عمان را امن کنیم. کلید این مسئله در توقف اقدامات تجاوزکارانه آمریکا و اقدامات مداخله‌جویانه آمریکاست، به خاطر اینکه اساساً ناامن شدن تنگه هرمز بعد از حمله تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی اتفاق افتاد.
اینکه طرح ایران الان در چه وضعیتی قرار دارد، ما هیچ‌وقت از دیپلماسی رویگردان نبودیم. با اینکه آقای دکتر عراقچی هم اشاره کردند شاید هیچ دلیلی وجود نداشته باشد برای اینکه باز هم دیپلماسی را با طرف‌هایی که هیچ تعهدی به اجرای تکالیفشان نشان ندادند امتحان کنیم، با وجود این، رویکرد ایران همیشه این بوده که از هر فرصتی، ولو اینکه ما احساس کنیم شانس زیادی ندارد، برای استفاده از ابزار دیپلماسی جهت جلوگیری از تشدید تنش و تحقق صلح استفاده کنیم. این رویکرد ماست.
اما واقعیت این است که تجربه پیشین و رویکردهای طرف آمریکایی نشان می‌دهد که طرف مقابل جدیتی برای استفاده از ابزار دیپلماسی ندارد.
سؤال سیزدهم:
روند برخورد امارت اسلامی طالبان با جامعه شیعه و نهادها و جریان‌های برجسته آن و مهر و لاک کردن آنها، حتی بیمارستان تحت نظر و حمایت جمهوری اسلامی در غرب کابل، به شدت ادامه دارد. در آخرین مورد دفتر مرکز تبیان افغانستان و خبرگزاری صدای افغان نیز بسته شده است. همچنین دستور تخلیه ده‌ها شهرک شیعه نشین به خصوص در غرب کابل به بهانه دولتی بودن زمین آن داده شده است.
موضع وزارت خارجه ایران در این مورد چیست؟
پاسخ سؤال سیزدهم:
بله، این گزارش‌ها و اخبار را ما هم دریافت کردیم. موضوع برای ما بسیار مهم است و ما در تعامل با مقام‌های ذی‌ربط در کابل این موضوع را مطرح کردیم و حتماً در ادامه هم این بحث را با جدیت طرح خواهیم کرد.
سؤال چهاردهم:
با توجه به فضای پرتنش مذاکرات، وزارت امور خارجه به چه ابتکار عملی برای جلوگیری از تشدید تنش و باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی دست زده است؟ آیا در شرایط فعلی، ابتکار جدیدی برای شکستن این فضای تنش‌آلود و کمک به پیشبرد مذاکرات در دستور کار وزارت امور خارجه قرار دارد یا خیر؟
پاسخ سؤال چهاردهم:
سفر ما به نیویورک و استفاده از فرصت نشست سالانه مجمع عمومی، یکی از اهدافش همین بود. طرح هفت‌مرحله‌ای یا هفت‌روزه ایران، جدیدترین ابتکاری بود که جمهوری اسلامی ایران مطرح کرد و فکر می‌کنم دنیا هم خیلی واضح این رویکرد مسئولان ایران و مبتنی بر حسن نیت را دید.
باید دید طرف مقابل چه پاسخی به این رویکرد ایران خواهد داشت. من قبلاً هم عرض کردم، امروز هم وزیر محترم امور خارجه اشاره کردند، تجارب پیشین، تجارب قبلی تو همین دو سال اخیر، نشان می‌دهد که طرف آمریکایی به هیچ عنوان قائل به رویکردهای دیپلماتیک نیست و همواره با بهانه یا بدون بهانه از ایفای تعهدات خودش سرباز زده است.
به همین دلیل است که ما هم‌زمان که از دیپلماسی سخن می‌گوییم، قاطعانه از منافع و امنیت ملی ایران دفاع خواهیم کرد. نیروهای مسلح ما هوشیار و مقتدر، آماده دفع هرگونه شرارتی از جانب طرف‌های بیگانه هستند.
سؤال پانزدهم:
در شرایطی که به نظر می‌رسد بن‌بستی در روند حل دیپلماتیک مناقشه ایران و آمریکا وجود دارد، ترامپ هم‌زمان با اعزام سومین ناوگروه به منطقه ادعا کرده است که پس از انتخابات کنگره، جنگ با ایران به هر شیوه ممکن خیلی زود تمام می‌شود. رسانه‌های آمریکایی این اظهارات را به معنای تشدید جنگ و درگیری و حتی عملیات نظامی تعبیر کردند. ارزیابی‌ها و رصد وزارت امور خارجه از این ادعاها و گمانه‌های محتمل چیست؟
پاسخ سؤال پانزدهم:
دست خودشان نیست که به این زودی و به این راحتی بتوانند چیزی را شروع کنند و تمام کنند. سابقه نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران در دفاع از خودش سرسخت و مصمم عمل خواهد کرد. در این هفت ماه هم دنیا به‌وضوح دید که ایرانیان، وقتی پای دفاع از حاکمیت ملی، تمامیت ایران و عزت و کرامت خودشان باشد، از هر ابزاری برای دفع شرارت دشمن استفاده می‌کنند.
بنابراین، این تهدیدها و این اظهارات تهدیدآمیز را نمی‌توانند در مورد ایرانیان اثرگذار کنند. ما همان‌طور که عرض کردم، متمرکز هستیم هم بر تقویت توانمندی‌های دفاعی‌مان و هم بر استفاده از تجارب یک سال و نیم اخیر در مواجهه با دشمنان.
سؤال شانزدهم:
کشورهای عربی در مقاطع زمانی متفاوتی مواضع مختلفی رو اتخاذ کردند و گاهاً متناقض بوده. ما گزارش‌هایی رو خواندیم مبنی بر اینکه این کشورها در نیویورک از رئیس‌جمهور آمریکا خواستند که تنش رو کاهش بده و به سمت راه‌حل‌های دیپلماتیک حرکت بکنه، اما از طرف دیگه شاهد سفر آقای نتانیاهو به امارات و دیدار و جلسات طولانی ایشون با سران کشورهای عربی بودیم. این تناقض یا این موضع‌گیری‌های متفاوت رو شما چطور تحلیل می‌کنید و چه عواملی در آن دخیل هستند؟
پاسخ سؤال شانزدهم:
برای ما آنچه که مهم است، رعایت اصل حسن همجواری در روابط با این کشورهاست. در پاسخ به سؤال دوست دیگری هم عرض کردم، تجربه کشورهای عربی و همه ما در منطقه، تجربه تلخی از حضور نظامی آمریکا و مداخلات آمریکا رو شاهد بودیم. همه ما باید در نظر داشته باشیم که ما همسایگان ابدی هستیم. کشورهای منطقه، به‌ویژه کسانی که امکانات خودشان رو در اختیار آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار دادند برای حمله به ایران، حتماً باید در این کار تجدیدنظر بکنند. اگر در آینده باز ما شاهد تعرضی از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی باشیم و از خاک این کشورها برای حمله به ایران استفاده بشود، قطعاً به شیوه‌ای متفاوت پاسخ داده خواهد شد.
سؤال هفدهم:
سؤال من درباره تحولات اخیر در فرانسه است که اعتراض‌های دانش‌آموزی در روزهای اخیر، با مداخله و خشونت پلیس این کشور، به بازداشت‌های گسترده و جراحت‌های شدید، از جمله نابینا شدن یکی از معترضان، منجر شده است. فرانسه همیشه مدعی حقوق بشر است. ارزیابی شما از این رویکرد خشونت‌بار پلیس فرانسه چیست و چه پیامی‌برای پاریس مدعی حقوق بشر، داریم؟
پاسخ سؤال هفدهم:
آن چیزی که برای ما مهم است، این است که چنین خشونت نامتناسبی علیه تجمع‌کنندگان به هیچ عنوان قابل توجیه نیست. فرانسه، فارغ از اینکه ادعای حقوق بشر داشته باشد یا نداشته باشد، موظف است به‌عنوان دولتی که عضو بسیاری از معاهدات حقوق بشری است، به حقوق و آزادی‌های اساسی مردمش احترام بگذارد.
گزارش‌هایی که از برخورد تند پلیس با تجمع‌کنندگان منتشر شده، بسیار نگران‌کننده است و ما از مقامات فرانسوی می‌خواهیم که در مدیریت اعتراضات، حتماً تعهدات حقوق بشری را رعایت کنند، گزارش‌هایی را که در رابطه با برخورد خشن پلیس با تظاهرکنندگان مطرح شده است، به‌صورت جدی بررسی کنند و به‌ویژه در رابطه با بازداشت بیش از ۳۰۰۰ نفر، حتماً موازین و مقررات حقوق بشری رعایت شود.
سؤال هجدهم:
سؤال من در خصوص تشدید تنش‌هایی است که در خصوص محاصره هوایی ایران، آمریکایی‌ها اتخاذ کردند و برخی از کشورها اعلام کردند که پروازهای ایرانی با ممنوعیت مواجه هستند. یک‌سری اعتراضاتی هم در عراق نسبت به این موضوع شکل گرفت.
می‌خواستم بدانم مشخصاً عراق، با توجه به اخباری که منتشر شد، آیا پروازها الان باز شده و این موضوع اجرایی شده یا نه؟ و درباره دیگر کشورها چه اقداماتی انجام شد؟
پاسخ سؤال هجدهم:
این کشورها همه می‌دانند که اقدامات آمریکا هم از لحاظ حقوق بین‌الملل خلاف است. هیچ کشوری نمی‌تواند قوانین داخلی خودش را در مورد بقیه کشورها اجرا کند. اجرای بین‌المللی قوانین داخلی مغایر است با مقررات حقوق بین‌الملل.
دوم، این اقدام آمریکا اخلال است در حسن همجواری و روابط دوستانه بین کشورهای منطقه و کشورهایی که ما با آنها ارتباط داریم. وزارت امور خارجه در کنار سایر دستگاه‌های متولی، کار خودش را دارد انجام می‌دهد و با کشورهای مختلف رایزنی می‌کند.
در مورد عراق، خبرهای آن را شنیدید که از همین امروز پروازها مجدداً برقرار شده است. در مورد سایر کشورها هم ما به‌صورت خیلی جدی مشغول رایزنی هستیم برای اینکه اجازه ندهیم این اقدام غیرقانونی آمریکا اثرات سوء بر تردد هوایی و ارتباطات بین ایران و سایر کشورها داشته باشد.
سؤال نوزدهم:
آقای دکتر، در روزهای اخیر خبرهایی منتشر شده بود مبنی بر اینکه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گزینه مطلوبی برای آمریکایی‌ها برای دبیرکلی سازمان ملل متحد نیست. از طرفی، سوم اکتبر مصاحبه‌ای با خبرگزاری روسی ریانووستی انجام داد و قول داد در صورت انتخاب به‌عنوان دبیرکل سازمان ملل متحد، مستقل و طبق منشور سازمان ملل متحد عمل خواهد کرد. بفرمایید اگر موضع‌گیری در این خصوص دارید و آیا قول آقای گروسی معتبر خواهد بود یا خیر؟
پاسخ سؤال نوزدهم:
ایشان گفتند مستقل عمل خواهند کرد. شاید در حال آسیب‌شناسی رفتارشان در زمان جاری، در مسئولیت مدیرکلی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، هستند. می‌دانند که این‌گونه عمل نکردند و می‌دانند که مطالبه جامعه جهانی این است که اگر قرار است چنین فردی به‌عنوان دبیرکل سازمان ملل انتخاب شود، حتماً باید رفتار مستقلی داشته باشد. البته فکر می‌کنم ترک عادت موجب مرض است؛ بعید است که چنین اتفاقی بیفتد.
سؤال بیستم:
من در مورد اظهارات اخیر دبیرکل ناتو سؤال دارم. ایشان اخیراً درباره ضرورت افزایش توانایی اروپا برای هدف قرار دادن و نابودی برنامه هسته‌ای ایران در یک بازه زمانی ۱۰ ساله هشدار دادند. شما این اظهارات را چگونه ارزیابی می‌کنید و موضع شما در قبال طرح چنین تهدیدهایی علیه ایران چیست؟
پاسخ سؤال بیستم:
اینکه یک مقام اروپایی در مقام دبیرکلی سازمان ناتو آرزو کند روزی قدرت تخریبی به‌اندازه آمریکا داشته باشد و امکان تجاوز نظامی علیه کشورهای دیگر را پیدا کند، خود معنادار است. بیان چنین اظهاراتی نشان می‌دهد که کشورهای دیگر باید توانمندی‌های خود را تقویت کنند؛ چراکه چنین جاه‌طلبی‌ای از سوی چنین فردی مطرح شده است.
اینجا لازم است بار دیگر به اظهارات مکرر دبیرکل ناتو اشاره کنم مبنی بر اینکه کشورهای عضو ناتو و کشورهای اروپایی مشارکت مستقیم در تعرض نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران داشته‌اند. شخص مارک روته، به‌دلیل جایگاهی که دارد، مسئولیت دارد و حتماً باید به‌دلیل دستوراتی که احتمالاً در این مقام برای مشارکت کشورهای ناتو در تجاوز نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران صادر کرده است، پاسخگو باشد.
سؤال بیست‌ویکم:
نشست سه‌جانبه پاکستان، عربستان و ترکیه قرار است برگزار شود. وزیر خارجه پاکستان اعلام کرده که در این نشست، پیشنهاد ایران درباره حل مسئله یمن بررسی خواهد شد. آیا ایران پیشنهادی را به پاکستان در ارتباط با مسئله یمن ارائه داده است یا خیر؟
پاسخ سؤال بیست‌ویکم:
در مورد موضوع یمن، موضع ما خیلی شفاف است و بارها بیان شده است. ما گفتیم که راه‌حل موضوع یمن، تداوم و تشدید محاصره اقتصادی نیست. بمباران یمن راه‌حل این موضوع نیست. یمنی‌ها ۱۰- ۱۲ سال تحت تحریم‌های اقتصادی و محاصره دریایی قرار داشتند و حق دارند به‌عنوان یک ملت، به‌صورت عادی و برخوردار از امکانات و شرایطی که هر کشور دیگری می‌تواند از آن برخوردار باشد، زندگی کنند.
انجام گفت‌وگو بر اساس نقشه راهی که بین یمنی‌ها و عربستان از چند سال قبل توافق شده، می‌تواند یک راه‌حل منطقی باشد. در این زمینه ما اعلام آمادگی کردیم که هر کمکی که از دست ما برمی‌آید، برای مساعدت در پیشبرد این روند انجام دهیم.
سؤال بیست‌ودوم:
بخش زیادی از سؤال من را قبلاً در پاسخ به همکارمان از خبرگزاری صداوسیما و همچنین در واقع درباره خبر روزنامه ایران جواب دادید،
می‌خواستم به‌صورت خاص درباره صحبت‌های آقای نبیل فهمی، دبیرکل اتحادیه عرب، از شما بپرسم. ایشان اخیراً اظهاراتی داشتند، از دشواری مسیر اعتمادسازی با تهران صحبت کردند و توصیه کردند که ایران باید حسن همجواری را رعایت کند. یک جمله خیلی جالبی هم در صحبت‌هایشان داشتند؛ اطمینان خاطر دادند که روابط کشورهای عربی با ایران بر اساس محاسبات آمریکا و اسرائیل تنظیم نمی‌شود.
من به‌عنوان خبرنگار، به خودم حق می‌دهم که این تضمین را از جانب دبیرکل اتحادیه عرب نپذیرم. نمی‌دانم شما به‌عنوان یک دیپلمات، با توجه به سفری که آقای نتانیاهو اخیراً به امارات داشته و حضور برخی از کشورهای عربی در نشستی که در آنجا برگزار شد و با توجه به اینکه ما دو، سه هفته پیش هم یک نشست مشابهی را در آلمان با همین ترکیب داشتیم، نظر شما به‌عنوان یک دیپلمات نسبت به این قضیه چیست؟
پاسخ سؤال بیست‌ودوم:
شما در سؤالتان پاسخ را هم دادید. ببینید، اعتمادسازی دوسویه است؛ یک‌طرفه نمی‌تواند باشد. جمهوری اسلامی ایران حسن نیتش را بارها ثابت کرده. جمهوری اسلامی ایران در طی این ۴۷ سال اخیر، در قبال رفتارهای خلاف حسن همجواری از سوی بسیاری از کشورهای منطقه حاشیه جنوبی خلیج فارس، مبتنی بر اغماض داشته.
ما هفته گذشته، هفته دفاع مقدس بود و همه‌مان به‌خوبی می‌دانیم که همه کشورهای منطقه، متأسفانه، حامی صدام حسین بودند در جریان جنگ تحمیلی. سوم، مشارکت کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس در تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران محرز بود.
با وجود این، ما همیشه اعلام آمادگی کردیم برای تعامل و اعتمادسازی، اما فراموش نکردیم و فراموش نمی‌کنیم رویکرد ناشایست برخی از کشورهای منطقه را.
در جریان سفر وزیر محترم امور خارجه به نیویورک، در حاشیه مجمع بر اساس همین دیدگاه، با کشورهای منطقه گفت‌وگو شد. این گفت‌وگوها را ما مصمم هستیم ادامه بدهیم،
ولی قاعدتاً انتظار ما این هست که هم از لفاظی‌های ضدایرانی دست بردارند. تکرار ادعاهای ارضی، به‌عنوان نمونه عرض می‌کنم، از سوی امارات علیه جزایر ایرانی، به هیچ عنوان قابل پذیرش نیست.
سایر کشورهای منطقه هم اگر در این زمینه جدیت دارند، همان‌جور که آقای نبیل فهمی‌گفته است، ایران آماده است. ما باید در عمل حسن نیت کشورهای منطقه را ببینیم و مهم‌ترین نشانه عملی آن هم این هست که به حضور نظامی مخرب آمریکا در منطقه پایان بدهند.
سؤال بیست‌وسوم:
گزارش‌هایی منتشر شده مبنی بر اینکه پاکستان قصد دارد تا ۴۰ هزار نیرو به عربستان اعزام کند تا در جنگ علیه مردم یمن مشارکت کنند. برخی نیز گفته‌اند این اعزام نیرو در قالب پیمان سه‌جانبه پاکستان، ترکیه و عربستان صورت می‌گیرد. ارزیابی شما از این گزارش‌ها چیست و موضع ایران در این زمینه چیست؟
پاسخ سؤال بیست‌وسوم:
این شایعه را شنیده‌ایم و امیدواریم که صحت نداشته باشد و واقعاً صرفاً یک شایعه باشد؛ چراکه هم ما و هم کشورهای منطقه می‌دانیم هرگونه مداخله جدید در تحولات مرتبط با یمن، صرفاً باعث پیچیده‌تر شدن اوضاع می‌شود.
در مورد پیمان سه‌جانبه نیز قرار بر این بود و ان‌شاءالله همچنان قرار بر این است که به هیچ عنوان برخلاف منافع و مصالح امت اسلامی مورد استفاده قرار نگیرد.
سؤال بیست‌وچهارم:
ولادیمیر پوتین در نشست اخیر باشگاه والای، ضمن انتقاد از اقدامات خصمانه علیه ایران، در رابطه با ترور آقای علی لاریجانی موضع‌گیری کردند. رئیس‌جمهور روسیه در عین حال بر لزوم رفع تحریم‌ها تأکید کرده و تلویحاً پیشنهاد انتقال ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد ایران را مطرح کردند. موضع دستگاه دیپلماسی در قبال مواضع کرملین یا حتی ایفای نقش مسکو در فرایند میانجیگری چیست؟ اگر امکان دارد، آخرین فرایند روابط راهبردی تهران و مسکو را هم بفرمایید.
پاسخ سؤال بیست‌وچهارم:
روابط ما با روسیه روابط بسیار خوب است. ما هم به‌صورت دوجانبه و هم در چارچوب سازمان‌های بین‌المللی، از جمله شورای امنیت، بریکس و شانگهای، هماهنگی‌های مستمری با روسیه داریم. موضع ما و روسیه در قبال بسیاری از تحولات بین‌المللی یکسان و مشترک است، از جمله در مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی و نظامی‌گری که جامعه بین‌المللی با آن مواجه است.
در رابطه با جنگ تحمیلی سوم، موضع روسیه ارزشمند بود، بسیار مهم بود. روسیه این تجاوز نظامی را محکوم کرد. در سطح شورای امنیت ما شاهد همکاری‌های خوبی از سوی روسیه بودیم.
در رابطه با موضوع هسته‌ای هم ما با روسیه همیشه در مشورت بودیم و هر تحولی که اتفاق بیفتد، حتماً هم با روسیه و هم با چین، به‌عنوان دو عضو اثرگذار شورای امنیت و دو کشوری که رابطه بسیار خوبی با یکدیگر داریم، هماهنگ عمل خواهیم کرد.
سؤال بیست‌وپنجم:
در روزهای اخیر شاهد چند نمایش، از جمله نمایش هواپیمای فلای‌دبی و همچنین پایگاه آمریکا در انگلیس، بودیم. آیا این نمایش‌ها می‌تواند برای تحریف افکار عمومی یا برنامه‌ریزی برای حمله مجدد به جمهوری اسلامی ایران باشد؟
پاسخ سؤال بیست‌وپنجم:
کل جمهوری اسلامی ایران برای این جنگ آماده است. کل ایران آماده است برای دفاع از خودش. در این تردیدی نکنید. این صرفاً بیان امر واقع نیست، صرفاً یادآوری تجربه‌ای است که در این شش، هفت ماه دنیا با چشمان خودش دید.
اما در خصوص نمایش‌هایی که به‌صورت چندپرده با آن مواجه شدیم در این یک هفته اخیر، باید توجه دنیا را به این جلب کرد که رژیم صهیونیستی و برخی از کشورهای اروپایی ید طولایی دارند در آنچه که موسوم شده به عملیات‌های پرچم دروغین. اتهام‌زنی به ایران توسط انگلیس قطعاً در همین چارچوب است؛ صرفاً بر اساس ادعاهایی که هیچ امکانی برای راستی‌آزمایی آنها نیست، ایران را متهم کنند به دست داشتن در طراحی عملیاتی که خود عملیات هم در مورد آن شک و ظن وجود دارد.
در رابطه با پایگاه فرفورد، پایگاهی که مورد استفاده آمریکا قرار گرفته برای حمله به ایران، یا پرواز فلای‌دبی که دیگر فکر می‌کنم کودکان پیش‌دبستانی هم متوجه شدند که چقدر ناشیانه شده برای القای ناامنی، برای اتهام‌زنی به ایران یا سایر بازیگران، این‌ها را اگر کنار همدیگر بگذارید، متوجه این می‌شویم که گویا رژیم صهیونیستی و مدافعانش در اروپا و آمریکا به دنبال این هستند که هم موضوع فلسطین و غزه، که کماکان مهم‌ترین موضوع بین‌المللی است، را به حاشیه برانند، واقعیت خیلی روشن و دلیل و علت اصلی وضعیتی را که دنیا با آن مواجه است، یعنی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، باز به حاشیه ببرند و این‌گونه القا کنند که گویا تهدید جدیدی از جانب ایران متوجه منطقه یا جامعه جهانی است.
این یک شگرد نخ‌نما‌شده و تکراری است و وظیفه رسانه‌ها واقعاً این است که در این زمینه روشنگری کنند و اجازه ندهند که تکرار عملیات‌های پرچم دروغین باعث ایجاد فضای رعب و ناامنی در سطح منطقه و بین‌المللی شود.
سؤال بیست‌وششم:
در خصوص اظهارات پوتین مبنی بر اینکه همچنان پیشنهاد خود را برای دریافت اورانیوم ایران مطرح می‌کند، چرا ایران با روسیه صحبت نمی‌کند تا این کشور از تکرار مداوم این پیشنهاد خودداری کند؟
پاسخ سؤال بیست‌وششم:
نمی‌دانم آیا شما می‌توانید کشورها را مجبور کنید که موضعی را اتخاذ کنند یا از اتخاذ موضعی خودداری کنند. عرض کردم که روسیه به‌عنوان کشوری که ارتباط بسیار خوبی با ما دارد، همواره سعی کرده است در مسیر دیپلماسی، ابتکارهایی را مطرح کند و برای جلوگیری از تشدید تنش کمک کند. روسیه در همین مسیر عمل کرده و ما نیز، همان‌طور که عرض کردم، ارتباط منظم و مستمری با این کشور داریم.
پیشنهادهای مختلف را می‌شنویم، اما در نهایت، با توجه به منافع و ملاحظات خودمان، باید درباره هر یک از این ابتکارها تصمیم‌گیری کنیم.